6.4.1 Lấy mẫu
Từ mỗi lô sản phẩm lấy ngẫu nhiên ít nhất hai ống cống làm mẫu thử.
6.4.2 Nguyên tắc
Phép thử được thực hiện theo phương pháp ép ba cạnh trên một đoạn ống
cống thử có chiều dài 1 000 mm. Khi ép, ống cống thử được lắp đặt để tiếp xúc
chặt chẽ với ba thanh cứng theo ba đường sinh của ống như sơ đồ Hình 8.
6.4.3 Thiết bị, dụng cụ
- Máy ép thủy lực hoặc máy ép cơ học dùng hệ thống kích thủy lực. Máy
phải được lắp đồng hồ lực có thang đo phù hợp, sao cho tải trọng thử phải nằm
trong phạm vi (20 ¸ 80)% giá trị lớn nhất của thang lực. Độ chính xác của
máy trong khoảng ± 2 % tải trọng thử quy định.
- Thanh gối tựa, thanh truyền lực và các chi tiết phụ: bao gồm hai
thanh gối tựa ở dưới (dạng nêm, Hình B) một thanh truyền lực ở trên và các tấm
đệm.
Hai thanh gối tựa dưới được làm bằng thép cứng, cũng có thể làm bằng gỗ
cứng đảm bảo thẳng và bề mặt phẳng. Thanh gối tựa có chiều dài 1000 mm, các
kích thước khác như Hình 8. Hai thanh gối tựa đặt song song với nhau, khoảng
cách giữa hai mép trong của chúng cách nhau một khoảng không nhỏ hơn 25 mm. Các
tấm đệm cao su có độ cứng (45 ¸ 60) theo thang đo độ cứng Shore
- Thanh truyền lực ở trên làm bằng thép cứng dài 1000 mm được tỳ lên
ống cống qua một đệm cao su có đặc tính như trên. Thanh truyền lực phải thẳng,
độ sai lệch không quá 2,5 mm/m so với đường thẳng. Lực của máy ép tác dụng lên
điểm giữa của chiều dài thanh truyền lực và phân bố đều trên đường sinh của ống
cống tiếp xúc với thanh truyền lực
- Thước căn lá đầu khum tròn đường kính 1,5 mm, có các chiều dày chuẩn
(0,05 ¸ 1,00) mm để đo chiều rộng của vết nứt (Hình 9).
- Thước thép hoặc thước thép cuộn có thể đo được chiều dài 1 000 mm với
độ chính xác đến 1 mm.
6.4.4 Cách tiến hành
Ống cống thử có chiều dài L = 1 000 mm hoặc một đoạn ống cống dài 1 000
mm được cắt ra từ ống cống sản phẩm dài hơn.
CHÚ THÍCH: Có thể ép trên đoạn đầu ống cống dài 1 000 mm đối với ống
cống dài hơn, mà không phải cắt ra để thí nghiệm riêng.
- Đặt ống cống thử tì lên hai thanh gối tựa một cách vững vàng.
- Đánh dấu điểm giữa hai mép trong của 2 thanh gối tựa ở hai đầu của
ống cống thử, rồi nối bằng một đường thẳng (đường sinh dưới). Kẻ một đường sinh
thứ hai đối xứng với đường sinh dưới qua trục của ống cống thử. Đặt tấm đệm và
thanh truyền lực lên trên đường sinh thứ hai đó (Hình 8).
- Vận hành máy cho tải trọng P tác dụng lên điểm giữa của thanh truyền
lực, tăng tải từ từ đến giá trị 10 % lực ép quy định, giữ tải để kiểm tra xem
toàn bộ hệ thống gá lắp đã vững chắc, ổn định chưa, các thanh gối tựa và thanh
truyền lực có tiếp xúc đều với ống cống không. Sau đó tiếp tục tăng tải với tốc
độ 200 kN/min. Khi đạt đến giá trị lực không nứt được quy định ở Bảng 4 ứng với
kích thước danh nghĩa của mẫu thử, thì giữ tải ở đó trong một phút và quan sát
để phát hiện vết nứt.
Nếu không có vết nứt, thì tiếp tục tăng tải tới khi đạt lực làm việc,
giữ tải ở đó trong một phút và quan sát vết nứt. Nếu không xuất hiện vết nứt
hoặc vết nứt nhỏ (chiều sâu không quá 2 mm, hoặc bề rộng không quá 0,25 mm (
xác định bằng thước căn lá), thì lại tiếp tục tăng tải nhưng chậm lại với tốc
độ 44 kN/min cho đến khi phá hoại, ghi lại lực ép lớn nhất đạt được. Đó chính
là lực ép cực đại hoặc lực phá hoại.
6.4.5 Đánh giá kết quả
- Khi ép đến mức tải trọng không nứt, mà không thấy xuất hiện vết nứt,
thì ống cống đạt yêu cầu quy định. Trường hợp ngược lại, ống cống không đạt yêu
cầu về tiêu chuẩn chịu tải.
- Khi ép đến mức tải trọng làm việc mà không thấy nứt hoặc vết nứt có
chiều rộng không lớn hơn 0,25 mm hoặc chiều sâu không lớn hơn 2 mm, thì ống
cống đạt yêu cầu quy định đối với tải trọng làm việc. Trường hợp ngược lại, ống
cống không đạt yêu cầu về tiêu chuẩn chịu tải.
- Khi ép đến mức phá hủy, nếu tải trọng cực đại đạt được giá trị quy
định, thì ống cống đạt yêu cầu quy định đối với tải trọng cực đại.
- Trường hợp tải trọng ép cực đại lớn hơn tải trọng cực đại quy định
nhưng chưa đạt đến giá trị cực đại của ống cống cao hơn liền kề (Bảng 4) thì
vẫn chỉ coi ống cống đạt yêu cầu đối với tải trọng cực đại quy định. Còn nếu nó
đạt được mức quy định của loại ống cao hơn liền kề, thì ống cống đó được xếp
vào cấp chịu tải cao hơn quy định. Khi đó tải trọng làm việc sẽ được tính bằng
80% tải trọng ép cực đại thực tế và tải trọng không nứt được tính bằng công
thức sau đây:
Pkn = Pmax x R
trong đó:
Pkn: tải trọng ép không nứt, kN
Pmax: tải trọng ép cực đại thực tế, kN
R: tỷ số giữa tải trọng ép không nứt và tải trọng ép cực đại ứng với
kích thước danh nghĩa của ống cống được nêu trong Bảng 4 của tiêu chuẩn này.
Lô ống cống được chấp nhận khi tất cả các ống được thử đều đạt yêu cầu.
Nếu không đạt thì cứ một ống cống không đạt phải thử thêm hai ống cống khác.
Nếu các kết quả thử lần hai đều đạt yêu cầu, thì lo ống cống vẫn được chấp
nhận. Nếu có kết quả không đạt, thì phải nghiệm thu từng sản phẩm.
